مهران ابراهیمیان؛ اتاق شفاف: واردات نفت چین در ماه مه ۲۰۲۶ با افتی ۲۹ درصدی به کمترین میزان در هشت سال اخیر رسید؛ تحولی که در کنار تنش‌های هرمز، معادلات جهانی انرژی را به شدت دگرگون کرده است.

کاهش ناگهانی واردات نفت چین در بهار ۲۰۲۶ توجه بازار جهانی انرژی را به خود جلب کرده است. داده‌های گمرکی چین نشان می‌دهد واردات نفت خام این کشور در ماه مه به حدود ۷.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ سطحی که نسبت به سال قبل نزدیک به ۲۹ درصد کاهش داشته و پایین‌ترین میزان در بیش از هشت سال گذشته محسوب می‌شود. این افت در حالی رخ داده که همزمان تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه و نگرانی‌ها درباره امنیت تنگه هرمز دوباره به یکی از موضوعات اصلی بازار تبدیل شده است.

بررسی همزمان این دو روند نشان می‌دهد که بازار انرژی جهان در حال ورود به مرحله‌ای پیچیده‌تر از تعامل میان ریسک ژئوپلیتیک و تغییر ساختار تقاضا است. بر اساس گزارش رویترز در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶، این سقوط واردات، پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۷ به شمار می‌رود. تحلیل این خبر تنها با نگاه به تقاضای داخلی چین کامل نمی‌شود؛ زیرا همزمان بازار نفت با نگرانی‌های جدی درباره امنیت مسیرهای صادراتی خلیج فارس نیز مواجه است.

تنگه هرمز یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است. برآوردهای بازار انرژی که در گزارش‌های رویترز به آن اشاره شده، نشان می‌دهد حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت در روز در صورت بسته شدن یا محدود شدن تردد در این تنگه، در معرض ریسک اختلال قرار دارد. همین حساسیت باعث شده هر خبر درباره ناامنی در هرمز به سرعت در قیمت نفت منعکس شود. به گزارش رویترز، با افزایش نگرانی‌ها درباره این مسیر حیاتی، قیمت نفت برنت در مقاطعی تا حدود ۴ درصد افزایش یافته است، در حالی که عبور مجدد نفتکش‌ها از تنگه باعث افت حدود ۲.۸ درصدی قیمت‌ها شد.

با این حال، نکته مهم این است که کاهش واردات چین در همین مقطع زمانی باعث شده اثر افزایشی ریسک هرمز بر قیمت نفت تا حدی خنثی شود. رویترز در گزارشی دیگر در ۲۱ مه ۲۰۲۶ می‌نویسد پالایشگاه‌های چینی در ماه‌های اخیر نرخ فعالیت خود را کاهش داده‌اند و بخشی از نیاز خود را از ذخایر نفتی تأمین می‌کنند. این کاهش فعالیت پالایشگاهی یکی از دلایل اصلی افت واردات نفت بوده است.

از سوی دیگر، آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش «Oil 2025» اعلام کرده است که رشد تقاضای نفت چین که طی دو دهه گذشته موتور اصلی افزایش مصرف جهانی بوده، در حال کند شدن است و انتظار می‌رود مصرف نفت این کشور در همین دهه به اوج خود برسد. این نهاد توضیح می‌دهد که گسترش سریع خودروهای برقی، توسعه گسترده شبکه قطارهای سریع‌السیر، افزایش استفاده از کامیون‌های ال‌ان‌جی و تغییرات ساختاری در اقتصاد چین از عوامل اصلی این تحول هستند.

در این بازار رقابتی و تحت فشار تحریم‌ها، ایران به عنوان تأمین‌کننده اصلی پالایشگاه‌های مستقل چین، با چالش‌های تازه‌ای در تعیین قیمت و حفظ بازارهای صادراتی خود در بلندمدت روبروست

طبق تحلیل آژانس بین‌المللی انرژی، تقاضای نفت برای سوخت در چین عملاً به مرحله ثبات رسیده است. این نهاد می‌گوید از سال ۲۰۱۹ تاکنون جایگزینی فناوری‌ها و تغییر الگوی حمل‌ونقل باعث شده حدود ۱۵ درصد از رشد بالقوه تقاضای نفت در چین حذف شود. در مقابل، رشد مصرف نفت بیشتر در بخش خوراک پتروشیمی دیده می‌شود؛ به‌طوری که تقاضای نفت برای صنایع پتروشیمی چین در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۵ درصد افزایش داشته است.

آژانس بین‌المللی انرژی از توقف رشد تقاضای سوخت‌های نفتی در چین خبر می‌دهد؛ تحولی که به واسطه برقی‌سازی حمل‌ونقل و سیاست‌های کلان پکن، اثر تنش‌های خاورمیانه بر قیمت‌ها را محدود می‌کند

این تحولات برای بازار جهانی نفت پیامدهای مهمی دارد. در گذشته هرگونه تنش در خاورمیانه به سرعت باعث جهش قیمت‌ها می‌شد، زیرا بازار انتظار داشت چین همچنان موتور اصلی رشد تقاضا باقی بماند. اما اکنون اگرچه ریسک ژئوپلیتیک همچنان محتمل است با این حال خوش بینی ها بر سر توافق و کاهش سرعت رشد تقاضای چین می‌تواند اثر افزایش قیمت ناشی از تنش‌های منطقه‌ای را محدود کند.

کاهش واردات نفت چین و ریسک تنگه هرمز، معادلات بازار جهانی نفت و فروش نفت ایران را پیچیده‌تر کرده است

چین بزرگترین مقصد صادرات نفت ایران 

در این میان، ایران در نقطه‌ای حساس از این معادله قرار دارد. طبق گزارش‌های رویترز، چین بزرگ‌ترین مقصد صادرات نفت ایران است و بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران به این کشور ارسال می‌شود. خریداران اصلی این نفت پالایشگاه‌های مستقل چین موسوم به تی‌پات هستند که نفت ایران را به دلیل تحریم‌های آمریکا با تخفیف خریداری می‌کنند. بر اساس گزارش ۴ ژوئن ۲۰۲۶ رویترز، نفت سبک ایران در بازار چین با تخفیفی در حدود ۰.۵ تا ۱ دلار زیر قیمت برنت معامله شده است.

در کوتاه‌مدت، ناآرامی در تنگه هرمز می‌تواند دو اثر متضاد بر صادرات نفت ایران داشته باشد. از یک سو افزایش ریسک در این مسیر ممکن است هزینه حمل‌ونقل و بیمه نفتکش‌ها را بالا ببرد و فروش نفت را دشوارتر کند. از سوی دیگر، افزایش قیمت جهانی نفت می‌تواند بخشی از فشار تخفیف‌های صادراتی ایران را جبران کند. با این حال به دلیل محدودیت‌های ناشی از تحریم، ایران معمولاً نمی‌تواند به طور کامل از افزایش قیمت‌های ناشی از ریسک ژئوپلیتیک بهره‌مند شود.

در بلندمدت اما مسئله مهم‌تر است. اگر روند کند شدن رشد تقاضای نفت در چین ادامه یابد، بازار این کشور برای صادرکنندگانی مانند ایران رقابتی‌تر خواهد شد. در چنین شرایطی خریداران چینی قدرت چانه‌زنی بیشتری پیدا می‌کنند و تخفیف‌های فروش ممکن است به یک ویژگی پایدار بازار تبدیل شود.

منابع: Reuters (2026) – reports on China oil imports, Hormuz tensions and Iranian oil trade International Energy Agency – Oil 2025: Analysis and forecast to 2030 International Energy Agency – Oil demand for fuels in China has reached a plateau