سمیه شوریابی؛ اتاق شفاف: بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که بخش بزرگی از رشد درآمد شرکت‌های فولادی در سال‌های اخیر، نه از مسیر افزایش حجم تولید یا صادرات، بلکه از محل افزایش نرخ فروش و اثرات تورمی تأمین شده است و در سوی دیگر هزینه ها نیز افزایش یافته به نحوی که حتی بسیاری از شرکت ها افزایش نرخ سودشان کمتر از تورم بوده که این یعنی نگرانی جدی در ادامه مسیر و تکمیل تطرح های توسعه ای! شهرام شهبازی، تحلیلگر بازار سرمایه، با هشدار نسبت به تکیه بر درآمدهای اسمی، تفکیک میان «رشد واقعی» و «رشد اسمی» را برای سهامداران و تحلیلگران حیاتی می داند.

تله رشد درآمد؛ وقتی تولید ثابت می‌ماند

شهبازی در گفتگو با اتاق شفاف، معتقد است رشد درآمد فولادی‌ها را باید به دو بخش تقسیم کرد: رشد واقعی (ناشی از افزایش تولید یا فروش) و رشد اسمی (ناشی از افزایش نرخ، تورم و رشد نرخ ارز). او با یک مثال ساده توضیح داد که اگر شرکتی همان مقدار محصول سال قبل را با قیمتی بالاتر بفروشد، درآمدش به شکل اسمی جهش می‌کند، اما این به معنای بزرگ‌تر شدن کیک تولیدی شرکت نیست. در واقع، بسیاری از شرکت‌ها با وجود افت یا ثبات در تناژ تولید، به دلیل افزایش قیمت‌های جهانی شمش، گزارش‌های درآمدی جذابی ارائه می‌دهند که می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

شهرام شهبازی، کارشناس و تحلیلگر برجسته بازار سرمایه، با اشاره به عملکرد شرکت‌های فولادی تأکید کرد که رشد درآمد ریالی این شرکت‌ها لزوماً به معنای افزایش تولید نیست و برای تحلیل دقیق‌تر باید اثر افزایش مقدار فروش، رشد نرخ محصولات و تغییر ترکیب فروش از یکدیگر تفکیک شود.

نمونه‌های متناقض؛ کاهش تولید در کنار رشد درآمد

وی افزود: در سال‌های اخیر، بخش قابل‌توجهی از رشد درآمد شرکت‌های فولادی در ایران از محل افزایش نرخ فروش ایجاد شده است و نمی‌توان همه این رشد را به افزایش تولید یا توسعه عملیات نسبت داد. البته وضعیت شرکت‌ها یکسان نیست و برخی بنگاه‌ها هم‌زمان با رشد درآمد، افزایش حجم تولید و صادرات را نیز تجربه کرده‌اند.

این تحلیلگر بازار سرمایه با استناد به عملکرد برخی شرکت‌ها، تناقض‌های آماری را عیان کرد. برای نمونه، در یک شرکت فولادی ، درآمد یک دوره ۶۲ درصد رشد داشته، در حالی که تولید ۱۶ درصد و فروش مقداری ۳۱ درصد کاهش یافته است. این وضعیت به‌وضوح نشان می‌دهد که عامل اصلی رشد، افزایش نرخ فروش شمش بوده و نه توسعه عملیات شرکت. در مقابل، شرکت‌هایی مانند صبا فولاد خلیج فارس، به دلیل افزایش فروش مقداری و توسعه صادرات، توانسته‌اند رشد درآمدی با ماهیت عملیاتی و واقعی را تجربه کنند.

محدودیت‌های ساختاری؛ سد راه رشد واقعی تولید

صنعت فولاد ایران با چالش‌های جدی در مسیر رشد واقعی تولید روبه‌روست. محدودیت‌های برق و گاز، نزدیک شدن به سقف ظرفیت اسمی و رکود در مصرف داخلی، اجازه نمی‌دهد که شرکت‌ها به راحتی حجم تولید خود را افزایش دهند. به گفته شهبازی، در شرایطی که شرکت‌ها نمی‌توانند به تناژ تولید خود بیفزایند، افزایش قیمت محصولات به تنها اهرم آن‌ها برای بهبود درآمدهای ریالی تبدیل شده است. این موضوع باعث می‌شود سودآوری این صنعت بیش از آنکه به بهره‌وری و طرح هایی توسعه ای وابسته باشد، به نوسانات تورمی و ارزی گره بخورد.

پنج چراغ قرمز برای تشخیص عملکرد واقعی

شهبازی برای ارزیابی دقیق عملکرد شرکت‌های فولادی، فرمولی ارائه می‌دهد که در آن درآمد تنها یکی از مؤلفه‌هاست. او پنج شاخص حیاتی را برای تفکیک رشد تورمی از عملیاتی توصیه می‌کند: تناژ تولید سالانه، مقدار فروش داخلی و صادراتی، نرخ فروش هر تن محصول، حاشیه سود ناخالص و در نهایت رشد سود واقعی پس از تعدیل اثر تورم. از نظر این کارشناس، اگر رشد درآمد با رشد تولید و حفظ حاشیه سود همراه نباشد، باید با دید تردید به آن نگریست؛ چرا که بخش عمده این رشد، تنها محصول تورم است و نه هنر مدیریتی در افزایش تولید.

جمع‌بندی

شهرام شهبازی در جمع‌بندی تحلیل خود بیان کرد: در صنعت فولاد ایران، بخش مهمی از رشد درآمدهای اخیر از افزایش نرخ فروش، تورم، نرخ ارز و قیمت‌های جهانی ناشی شده است. با این حال، شرکت‌هایی که توانسته‌اند هم‌زمان حجم تولید، صادرات یا ترکیب محصولات خود را افزایش دهند، از رشد واقعی‌تری برخوردار بوده‌اند.وی تأکید کرد: برای قضاوت درباره عملکرد یک شرکت فولادی، نباید درآمد را به‌تنهایی ملاک قرار داد؛ بلکه لازم است درآمد در کنار تناژ تولید، مقدار فروش، نرخ فروش و حاشیه سود تحلیل شود.