مهران ابراهیمیان؛ اتاق شفاف: کسب‌وکارها از اصناف و تا بازرگانان، امروز بیش از آنکه نگران نوسان بازار یا رکود باشند، نگران یک پیامک ساده از سوی بانک یا یک اخطار مالیاتی هستند. در اقتصادی که هر روز پیچیده‌تر می‌شود، سیستم نظارتی به‌جای آنکه دست اصناف و بازرگانان را بگیرد تا با شفافیت رشد کنند، سیستمی طراحی کرده است که کوچک‌ترین خطای سیستمی یا انسانی را به‌عنوان «تخلف» یا «فرار مالیاتی» تعبیر می‌کند. حساب‌های بانکی برای اعضای اتاق های بازرگانی و اصناف، به جای آنکه ابزار تسهیل دادوستد باشند، به یک تله‌ی نظارتی تبدیل شده‌اند که هر لحظه ممکن است با یک اشتباه ناخواسته، فعال اقتصادی را به مسلخ جریمه‌های سنگین ببرند.

وقتی سیستم، کسب‌وکار را جریمه می‌کند

سوال اساسی اینجاست که چرا باید برای فعالان اقتصادی به ویژه یک واحد صنفی کوچک، تفاوت بین حساب شخصی و حساب تجاری به یک کابوس حقوقی تبدیل شود؟ سیاست‌گذار در اتاق‌های دربسته، قوانین و سامانه‌هایی طراحی می‌کند که نه با واقعیت بازار هم‌خوانی دارد و نه با سطح دانش فنی و حقوقی بخش بزرگی از اصناف. سیستم، از اصناف توقع دارد در قامت یک شرکت بزرگ چندملیتی با حسابداری پیچیده ظاهر شوند، اما در عمل، ابزارها را به‌گونه‌ای در اختیار می‌گذارد که بیشترین خطا را به نفع سیستم جریمه‌گرا ایجاد می‌کند. وقتی یک کارتخوان با پرونده مالیاتی هم‌خوانی ندارد، آیا واقعاً تقصیر از کاسب است یا از بوروکراسیِ عریض و طویلی که هیچ‌گاه نتوانسته است این دو را به هم متصل کند؟

سیاست‌گذار با چشمان بسته بر دوش نحیف اصناف، بارِ سنگینِ یک نظام حسابداری پیچیده را گذاشته است که هر خطای کوچک در آن، جریمه‌های سنگین به همراه دارد

تراکنش مشکوک؛ واژه‌ای برای سرکوب

واژه «تراکنش مشکوک» امروز تبدیل به پتکی بر سر فعالان اقتصادی شده است. بدون اینکه تعریف دقیق، شفاف و قابل‌فهمی برای بدنه اصناف و بازرگانان ارائه شود، سیستم بانک‌داری متمرکز، گردش‌های مالی را رصد می‌کند و هرجا که کمی از منطق «آمارسازی سیستم» فاصله بگیرد، زنگ خطر را به صدا درمی‌آورد. این‌که یک کاسب برای تامین نقدینگی، پول را بین حساب‌های خود جابه‌جا می‌کند یا با پلتفرم‌های فروش تسویه می‌کند، باید نشانه فعالیت اقتصادی باشد، نه نشانه جرم. اما در نگاه سیستم مچ‌گیر، هر جابه‌جایی، یک اقدام برای فرار است. تا کی باید کاسب بازار تاوان ناتوانی سیستم در تحلیل داده‌های مالی را بدهد؟

امروز این گزارش یک فریاد صنفی است که سعی دارد این موضوع را بگوید: «مسیر قانونی فعالیت اقتصادی را با ابهام و تله پر نکنید!»

سامانه مودیان؛ ابزار شفافیت یا اهرم فشار؟

سامانه مودیان، فارغ از تمام شعارهای زیبایش، در عمل فشار مضاعفی بر واحدهای کوچک وارد کرده است. وقتی هزینه‌های تحمیل‌شده برای پیاده‌سازی این سیستم‌ها، سود خالص بسیاری از واحدهای صنفی و تجاری را می‌بلعد، دیگر چه انتظاری برای رشد اقتصادی باقی می‌ماند؟ این یک مطالبه جدی است: اگر دولت اصرار به شفافیت دارد، باید زیرساخت‌ها را به صورت رایگان، ساده و در دسترس فراهم کند، نه اینکه با چوب جریمه، اصناف را وادار به تبعیت از سامانه‌هایی کند که حتی کارشناسانِ خودِ دولت هم در اجرا با آن مشکل دارند.

چرا باید برای فعالیت صنفی، ریسکِ اتهامِ فرار مالیاتی را به جان خرید؟ وقت آن است که مسئولان پاسخ دهند چرا مسیر شفافیت تا این حد پرخطر است

در برابر سیستم مچ‌گیر، چگونه زره بپوشیم؟

یک کارشناس خبره در امور مالیاتی به اتاق شفاف می گوید: با وجود تمام انتقادات، ما به‌عنوان فعالان صنفی نمی‌توانیم منفعل باشیم. تا زمانی که این سیستم معیوب اصلاح نشود، تنها راه، «دفاع هوشمندانه» است. وی در ادامه به 4 نکته اشاره و می گوید: اول، حساب‌های بانکی خود را با سخت‌گیری تمام جدا کنید. حتی اگر این کار زحمت اجرایی دارد، هزینه‌ی این زحمت از هزینه‌ی یک جریمه مالیاتی کمتر است.

دوم، این روزها پیامک های متعدی را فعالان اقتصادی از سامانه ها و دستگاه های دولتی دریافت می کنند با این حال، هیچ اخطار یا پیامکی را نادیده نگیرید. سکوت، به معنای پذیرش اتهام است. اگر اخطاری آمد، بلافاصله پاسخ کتبی و مستند تهیه کنید.

سوم، هر تراکنشی که رنگ و بوی فروش می‌دهد، باید فاکتور یا سندی در کنارش باشد. سیستم برای دیدن شما ساخته نشده، برای مچ‌گیری ساخته شده؛ پس مستندات، تنها زره شماست.

چهارم، حساب شخصی را به هیچ وجه، تکرار می‌کنم، به هیچ وجه با کارتخوان فروشگاهی آلوده نکنید. این ساده‌ترین و خطرناک‌ترین دامی است که سیستم برایِ شما پهن کرده است.

سیستمِ بانکی و مالیاتی باید تسهیل‌گر باشد، نه مچ‌گیر؛ اصناف تا کی باید هزینه‌ی ناهماهنگیِ بین بانک، دارایی و سامانه مودیان را بپردازند؟

اصناف، ماشین تولید جریمه نیستند

همچنین سیاست‌گذار باید بداند اصناف و اعضا اتاق های بازرگانی، رگ‌های حیاتی اقتصاد کشورند. اگر قرار باشد این رگ‌ها زیر فشار نظارت‌های غیرکارشناسی، جریمه‌های بی‌پایه و سامانه‌های دست‌وپاگیر اداری مسدود شوند، کل اقتصاد کشور دچار سکته خواهد شد. آنها خواستار شفافیت هستیم، اما شفافیتی که در خدمت کسب‌وکار باشد، نه شفافیتی که ابزار سرکوب و مچ‌گیری است. اتاق شفاف در پایان از تمامی فعالان صنفی دعوت می‌کند تا در برابر برخوردهای سلیقه‌ای، متحد و هم‌صدا باشند. همچنین اعلام می‌دارد که آمادگی دارد موارد خاص را از طریق مراجع قانونی تا حصول نتیجه نهایی پیگیری کرده و گزارش روند و نتایج این پیگیری‌ها را در اختیار خوانندگان و فعالان اقتصادی قرار دهد.

چک‌لیست کاربردی کاهش ریسک
حساب شخصی و کاری را جدا کنید
کارتخوان را با هویت صنفی منطبق نگه دارید
تراکنش‌های مهم را با فاکتور و رسید پشتیبانی کنید
تسویه با پلتفرم‌ها را مکتوب نگه دارید
مبالغ واریزی را دسته‌بندی کنید: فروش، ودیعه، بازگشت وجه، انتقال داخلی
از چرخش پول بین حساب‌ها بدون توضیح خودداری کنید
پیامک‌ها و اخطارها را جدی بگیرید
در صورت ابهام، پاسخ کتبی و مستند بدهید
سوابق فروش و مکاتبات را بایگانی کنید
برای پرونده مالیاتی، روایت مالی منسجم داشته باشید

اگر پیامک یا اخطار گرفتید، این 5 کار را انجام دهید:

متن اخطار را ذخیره کنید
مرجع صادرکننده را مشخص کنید
اسناد مرتبط را جمع کنید
مهلت پاسخ را از دست ندهید
قبل از هر اقدام، پاسخ را مستند کنید