مهران ابراهیمیان؛ اتاق شفاف: رونق جهانی هوش مصنوعی با افزایش تقاضا برای تراشه و برق، موج تازه‌ای از تورم را آغاز کرده که به‌رغم تحریم‌ها، بازار دیجیتال و زیرساخت‌های انرژی ایران را نیز تهدید می‌کند.

در حالی که توجه افکار عمومی به سودهای کلان غول‌های فناوری و رشد پرشتاب بازار سهام در عصر هوش مصنوعی جلب شده است، نشانه‌هایی از یک پیامد اقتصادی نگران‌کننده نیز دیده می‌شود: شکل‌گیری موج تازه‌ای از فشارهای تورمی که بازارهای مصرف را در سراسر جهان و حتی ایران تهدید می‌کند.

افزایش شدید سرمایه‌گذاری در ساخت مراکز داده، رقابت برای تراشه‌های حافظه، تجهیزات ذخیره‌سازی و منابع انرژی را تشدید کرده و این فشار هزینه به تدریج به بازار مصرف منتقل می‌شود.

افزایش سرمایه‌گذاری شرکت‌های فناوری در مراکز داده، تقاضا برای تراشه‌های حافظه، تجهیزات ذخیره‌سازی و انرژی را بالا برده و می‌تواند فشارهای تورمی تازه‌ای در اقتصاد آمریکا و جهان ایجاد کند

افزایش قیمت‌ها در بازار فناوری جهانی

در ماه‌های اخیر چندین شرکت بزرگ فناوری قیمت محصولات خود را افزایش داده‌اند. دل و اچ‌پی قیمت برخی لپ‌تاپ‌ها را بالا برده‌اند، نینتندو قیمت کنسول Switch 2 را افزایش داده و سونی نیز قیمت PlayStation 5 را در سطح جهانی بالا برده است.

همچنین اپل قیمت مک‌بوک و آیپد را بین ۱۷ تا ۲۵ درصد افزایش داد و مایکروسافت برای سومین بار در ۱۳ ماه گذشته قیمت ایکس‌باکس را بالا برد.

به گفته این شرکت‌ها، عامل اصلی افزایش قیمت‌ها نه تعرفه‌ها و نه جنگ، بلکه رشد بی‌سابقه تقاضا برای تراشه‌ها و تجهیزات مورد استفاده در مراکز داده هوش مصنوعی است.

افزایش قیمت محصولات شرکت‌هایی مانند دل، اچ‌پی، اپل، سونی و مایکروسافت با رشد بی‌سابقه تقاضا برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی همزمان شده و نشانه‌هایی از آن در شاخص‌های تورمی دیده می‌شود

رقابت جهانی برای منابع محدود

به گزارش سایت ارقام، تحلیلگران برآورد می‌کنند هزینه‌های سرمایه‌ای پنج غول فناوری شامل آمازون، آلفابت، مایکروسافت، اوراکل و متا در سال جاری ممکن است به حدود ۷۴۱ میلیارد دلار برسد؛ رقمی که صرف توسعه زیرساخت‌های پردازشی و مراکز داده می‌شود.

این زیرساخت‌ها به حجم عظیمی از تراشه، برق، آب و تجهیزات نیاز دارند. در حالی که ظرفیت تولید این منابع در کوتاه‌مدت محدود است، افزایش تقاضا می‌تواند قیمت‌ها را بالا ببرد و فشار را به سایر صنایع منتقل کند. این روند در شاخص هزینه‌های مصرف شخصی ایالات متحده نیز دیده می‌شود؛ به‌طوری که قیمت تجهیزات پردازش اطلاعات در ماه مه بیش از ۱۰ درصد افزایش یافته است.

اگرچه ایران با محدودیت‌های دسترسی به هوش مصنوعی و تحریم‌ها روبه‌روست، اما افزایش جهانی قیمت قطعات سخت‌افزاری و ناترازی داخلی انرژی، کشور را در معرض ترکش‌های تورم دیجیتال قرار می‌دهد

آیا این موج تورمی به ایران می‌رسد؟

پاسخ کارشناسان مثبت است، اما این انتقال با مکانیسمی متفاوت رخ می‌دهد. ایران در حال حاضر با موانع جدی برای دسترسی آزاد به هوش مصنوعی مواجه است. تحریم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری شرکت‌های بزرگ فناوری از یک سو، و محدودیت‌های شدید اینترنتی و سرعت پایین شبکه از سوی دیگر، بهره‌مندی مستقیم کاربران ایرانی از این انقلاب فناوری را کند کرده است. با این حال، کشور از اثرات تورمی آن در امان نیست.

موج سوم تورم هوش مصنوعی از دو کانال اصلی به ایران سرایت می‌کند:

نخست، کانال سخت‌افزار و قطعات دیجیتال. ایران واردکننده صرف لپ‌تاپ، تبلت، قطعات سخت‌افزاری و تجهیزات شبکه است. وقتی غول‌های فناوری دنیا ظرفیت تولید تراشه‌ها را به سمت مراکز داده هوش مصنوعی هدایت می‌کنند، عرضه قطعات مصرفی کاهش یافته و قیمت جهانی آن‌ها بالا می‌رود. واردکنندگان ایرانی ناچارند این قطعات را با قیمت دلاری بالاتر و هزینه‌های اضافی ناشی از دور زدن تحریم‌ها وارد کنند که در نهایت به شکل جهش قیمت در بازار پایتخت و سایر شهرها خود را نشان می‌دهد.

دوم، کانال انرژی و ناترازی برق. مراکز داده هوش مصنوعی و رمزارزها مصرف انرژی فوق‌العاده بالایی دارند. برآوردهای رسمی در ایران نشان می‌دهد مصرف برق مراکز داده، هوش مصنوعی و استخراج رمزارزها به حدود ۲۰۰۰ مگاوات رسیده و پیش‌بینی می‌شود این رقم طی پنج سال آینده دو برابر شود. در شرایطی که کشور با ناترازی شدید برق در تابستان و زمستان دست‌وپنجه نرم می‌کند، بار اضافی این مراکز، فشار بر شبکه توزیع را افزایش داده و در نهایت منجر به بالا رفتن تعرفه‌های صنعتی و تجاری و انتقال غیرمستقیم هزینه به مصرف‌کننده نهایی می‌شود.

دیدگاه اقتصاددانان به هزینه‌های این تحول

در نظرسنجی انجمن ملی اقتصاد کسب‌وکار آمریکا، ۸۱ درصد پاسخ‌دهندگان معتقدند گسترش هوش مصنوعی می‌تواند فشارهای تورمی را در سال‌های پیش‌رو تشدید کند. اگرچه برخی تحلیلگران فدرال رزرو انتظار دارند هوش مصنوعی در بلندمدت با افزایش بهره‌وری به کاهش تورم کمک کند، اما تحقق این اثر دست‌کم چند سال زمان خواهد برد.

تا زمانی که اثرات مثبت افزایش بهره‌وری نمایان شود، مصرف‌کنندگان در سراسر جهان و به‌ویژه در بازارهای محدودی مانند ایران باید با دستگاه‌های گران‌تر، قبض‌های برق بالاتر و فشارهای تورمی تازه ناشی از زیرساخت‌های این فناوری کنار بیایند.