اتاق شفاف؛ تنش‌های ژئوپلیتیک میان ایالات متحده و چین این بار در حوزه هوش مصنوعی و ربات‌های انسان‌نما بالا گرفته است. چند سال پیش، یک بدنه فلزی با مفاصل مصنوعی برای کاخ سفید نگران‌کننده نبود حتی در فیلم ها از ترمیناتور آمریکایی ایرون من به عنوان قهرمانان جهان یاد می کرد؛ اما وقتی این ماشین‌ها مجهز به هوش مصنوعی شدند و به مغزهایی تبدیل گردیدند که فکر می‌کنند، حرکت می‌کنند و داده‌ها را جمع‌آوری می‌کنند، استراتژی واشنگتن کاملاً تغییر کرد.

سپر دفاعی آمریکا در برابر ربات‌های چینی

در پی این تحولات، دولت ترامپ در تصمیمی ناگهانی ممنوعیت واردات ربات‌های انسان‌نما، ربات‌های چهارپا و مبدل‌های برق مورد استفاده در اتصال منابع انرژی تجدیدپذیر به شبکه را اعلام کرد. واشنگتن مدعی است که این تجهیزات خطرات غیرقابل قبولی برای امنیت ملی ایالات متحده ایجاد می‌کنند. به گزارش نیویورک تایمز، اگرچه در متن این ابلاغیه صراحتاً نامی از چین برده نشده، اما هدف‌گذاری آن متوجه غول‌های فناوری چینی است؛ روندی که پیش از این در قبال پهپادها، تجهیزات مخابراتی و نیمه‌هادی‌های این کشور نیز اعمال شده بود.

دولت ترامپ در اقدامی ناگهانی واردات ربات‌های انسان‌نما و تجهیزات متصل به شبکه برق از چین را به بهانه تهدیدهای امنیت ملی ممنوع اعلام کرد

بر اساس بیانیه کمیسیون ارتباطات فدرال ایالات متحده (FCC)، ربات‌های متصل به اینترنت پتانسیل بالایی برای جاسوسی، جمع‌آوری داده‌ها، حملات سایبری و حتی کنترل خرابکارانه زیرساخت‌های حیاتی دارند. با این حال، پکن این اتهامات را واهی دانسته و معتقد است واشنگتن از بهانه‌های امنیتی برای مهار پیشرفت‌های تکنولوژیکی رقیب استفاده می‌کند.

سلطه مطلق پکن بر بازار رباتیک جهان

گزارش‌های آماری موسسه تحقیقاتی نامبرز نشان می‌دهد که فراتر از هراس‌های امنیتی، یک واقعیت اقتصادی ملموس وجود دارد: چین به قدرت بلامنازع صنعت ربات‌های انسان‌نما تبدیل شده است. چین با بهره‌گیری از ظرفیت‌های تولید انبوه، زنجیره تأمین یکپارچه و هزینه‌های به مراتب پایین‌تر، رقبای غربی خود را پشت سر گذاشته است. این کشور اکنون بیش از ۱۴۰ شرکت فعال در این بخش دارد و ۷۰ درصد از فروش ربات‌های چهارپا در بازارهای جهانی را به خود اختصاص داده است. همچنین شش استارتاپ از ده استارتاپ برتر جهان در ثبت اختراعات رباتیک، چینی هستند.

بر اساس تحلیل پلتفرم لکسیس‌نکسیس، در سال ۲۰۲۵ فروش جهانی ربات‌های انسان‌نما از مرز ۱۴ هزار و ۵۰۰ دستگاه عبور کرد که سهم شرکت‌های چینی از این بازار نزدیک به ۹۰ درصد بود. در مقابل، غول‌های فناوری آمریکایی مانند تسلا عملکرد بسیار ضعیفی داشتند. برای نمونه، شرکت چینی یونیتری که رتبه اول فروش جهان را در اختیار دارد، ربات‌های خود را با قیمت‌های رقابتی کمتر از ۵ هزار و ۹۰۰ دلار عرضه می‌کند؛ در حالی که شرکت تسلا در مراحل اولیه تولید تجاری است و در طول سال ۲۰۲۵ تنها ۱۵۰ دستگاه ربات اپتیموس روانه بازار کرده است.

داده‌های آماری نشان می‌دهند چین با سهم ۹۰ درصدی از بازار جهانی ربات‌های انسان‌نما و زنجیره تأمین انحصاری مواد اولیه عملاً رقبای آمریکایی را به حاشیه رانده است

زنجیره تأمینی که بدون چین کار نمی‌کند

جوهره اصلی قدرت تکنولوژیک پکن در انحصار زنجیره تأمین نهفته است. خبرگزاری رویترز در گزارشی اشاره می‌کند که چین علاوه بر تسلط بر تولید مبدل‌های برق از طریق دو شرکت بزرگ هواوی و سونگرو، کنترل بیش از ۶۰ درصد از تولید عناصر خاکی کمیاب جهان را که مواد اولیه حیاتی برای ساخت قطعات رباتیک هستند، در دست دارد.

کارشناسان موسسه پژوهشی POFA اعلام کرده‌اند که با کاهش شدید هزینه‌های تولید در چین، ساخت یک ربات انسان‌نما بدون استفاده از قطعات چینی عملاً در هیچ کجای جهان امکان‌پذیر نیست. همزمان، تحلیلگران شبکه سی‌ان‌ان معتقدند زمان‌بندی این تحریم تصادفی نبوده و درست در آستانه عرضه اولیه سهام شرکت یونیتری در بورس شانگهای انجام شده است تا فرصتی برای تنفس رقبای آمریکایی نظیر بوستون داینامیکس و تسلا فراهم شود.

پیامدهای انحصارگرایی تجاری برای واشنگتن

نشریه گلوبال تایمز گزارش داده است که مقامات پکن با انتقاد شدید از این تصمیم، سیاست‌های واشنگتن را نشان‌دهنده ذهنیت محدود و انحصارطلبانه دانسته‌اند. چین هشدار داده است که حذف قطعات و ربات‌های کارآمد و ارزان‌قیمت چینی، هزینه‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش داده و روند پیشرفت هوش مصنوعی را در داخل خاک آمریکا با کندی مواجه می‌کند.

تحلیلگران بر این باورند که مسدودسازی بازار آمریکا نه تنها پیشرفت رباتیک چین را متوقف نمی‌کند بلکه به افزایش هزینه‌های فناوری و انرژی در ایالات متحده منجر خواهد شد

به گزارش مجله تایم، نبرد کنونی میان دو ابرقدرت دیگر بر سر ساخت بهترین ربات نیست؛ بلکه بر سر کنترل زنجیره‌های تأمین، مواد اولیه و مغزهای متفکر هوش مصنوعی است. در حالی که ایالات متحده به سیاست‌های تنبیهی و تحریم روی آورده، چین در حال افزایش شکاف تولیدی خود با دنیاست و این پرسش مطرح است که آیا ابزارهای تجاری می‌توانند جلوی این توفان صنعتی را بگیرند یا خیر.