۞ پایگاه خبری اتاق شفاف :
یادداشت مشترک اتحادیه بین المللی تعاون و سازمان جهانی کار (ILO–ICA) در پاسخ به درخواست کشورها، سازمان بینالمللی کار (ILO) و اتحادیه بینالمللی تعاون (ICA) این یادداشت را برای شفافسازی چگونگی ارتباط تعاونیها با سود تدوین کردهاند. این یادداشت بر سه سند بینالمللی دارای اهمیت حقوقی تکیه دارد و در عین حال رویههای حقوقی منطقهای […]
رابطه میان تعاونیها و سود، رابطهای پیچیده است و اغلب بهدرستی درک نمیشود. تعاونیها فضایی منحصربهفرد میان نهادهای غیرانتفاعی و انتفاعی را اشغال میکنند: آنها به بهترین نحو بهعنوان نهادهای با سود محدود توصیف میشوند که بازتابدهنده هدف متمایز، ماهیت مشارکتی و حکمرانی عضومحور آنهاست.
درک صحیح و طبقهبندی حقوقی دقیق تعاونیها برای پایداری آنها و سهمشان در کار شایسته و توسعه پایدار حیاتی است.
مطابق اصول تعاون، درآمد مازاد میتواند متناسب با میزان معاملات اعضا میان آنها توزیع شود، در حالی که سود حاصل از معاملات با غیرعضوها باید به ذخایر غیرقابل تقسیم منتقل شود. دولتها باید این ویژگی منحصربهفرد را در سیاست و قانون به رسمیت بشناسند؛ با هدایت توصیهنامه شماره ۱۹۳ سازمان بینالمللی کار و اسناد مرتبط.
رابطه میان تعاونیها و سود پیچیده است و اغلب بهدرستی درک نمیشود و این امر منجر به تصور نادرست رایجی میشود که تعاونیها سازمانهای غیرانتفاعی هستند و در برخی موارد به طبقهبندی نادرست آنها در چارچوبهای حقوقی و نظارتی میانجامد. درک صحیح تعاونیها مطابق با هویت و ویژگی منحصربهفرد آنها برای تأسیس، فعالیت، پایداری، رشد و سهم آنها در کار شایسته و توسعه پایدار حیاتی است. چنین درکی تأثیر مثبتی بر عملیات درون تعاونیها، روابط میان تعاونیها و تعامل با سایر نهادها دارد و اثرگذاری آنها را افزایش میدهد.
طبقهبندی دقیق تعاونیها از توسعه سیاستها، قوانین و رویههای مناسب حمایت میکند، ترویج و نظارت بر تعاونیها را تقویت میکند و شناسایی حقوقی، نظام مالیاتی و دسترسی به حمایتهای دولتی را تسهیل مینماید. از اینرو، این امر امکان فراهم شدن یک چارچوب سیاستی و حقوقی حمایتی را فراهم میکند که با ماهیت و کارکرد تعاونیها سازگار بوده و با ارزشها و اصول تعاون هدایت میشود.
ماهیت منحصربهفرد تعاونیها مستلزم نگهداری حسابهای جداگانه برای معاملات با اعضا و غیرعضوهاست. در اغلب حوزههای قضایی، تعاونیها میتوانند به هر دو گروه خدمات ارائه دهند. معاملات با اعضا باید مطابق اصول تعاون انجام شود، در حالی که معاملات با غیرعضوها باید از اصول تجاری اخلاقی پیروی کنند. معاملات با غیرعضوها باید از معاملات با اعضا پشتیبانی کند و تعادل میان این دو باید در تعاونیهایی که به هر دو گروه خدمات ارائه میدهند با دقت مورد توجه قرار گیرد، بهگونهای که اولویت روشن به برآورده کردن نیازهای اعضا داده شود. این تمایز مستلزم تفکیک سود ایجادشده از معاملات با غیرعضوها و مازاد ایجادشده از معاملات با اعضاست. در حالی که برخی قوانین تعاون این تمایز را بهصراحت بیان میکنند، برخی دیگر بهطور ضمنی و از طریق واجد شرایط دانستن معاملات با اعضا بهعنوان «اعمال تعاونی» این تمایز را اعمال میکنند.
تعاونیها فضایی منحصربهفرد میان نهادهای غیرانتفاعی و انتفاعی را اشغال میکنند: آنها به بهترین نحو بهعنوان نهادهای با سود محدود توصیف میشوند که بازتابدهنده هدف و حکمرانی متمایز آنهاست. بر اساس نظام حسابهای ملی (۲۰۰۸)، ویژگی متمایز یک نهاد غیرانتفاعی این است که «نمیتواند منبع درآمد، سود یا منفعت مالی برای مالکان خود باشد». یک نهاد غیرانتفاعی «از کسب سود منع نشده است، بلکه صرفاً از توزیع هرگونه سودی که کسب میکند میان مالکان خود منع شده است». در مقابل، واحدهایی که نهاد غیرانتفاعی نیستند، نهادهای انتفاعی نامیده میشوند.
تعاونیها برای تضمین بقای بلندمدت و پایداری خود، حفظ ارزش سرمایهای که اعضا به کسبوکار وارد کردهاند و ذخایر غیرقابل تقسیم آن، و پاسخگویی به نیازها و خواستههای اعضا، نیازمند سودآوری هستند.
تعاونیها با تعریف نهادهای غیرانتفاعی منطبق نیستند، زیرا مطابق اصل سوم تعاون در خصوص مشارکت اقتصادی اعضا، مازاد میتواند میان اعضا توزیع شود. اعضا معمولاً در صورت وجود، جبران محدودی برای سرمایه پرداختشده بهعنوان شرط عضویت دریافت میکنند. سایر کاربردهای ممکن مازاد شامل توسعه تعاونی، احتمالاً از طریق ایجاد ذخایر که دستکم بخشی از آنها غیرقابل تقسیم خواهد بود، و حمایت از سایر فعالیتهایی است که توسط اعضا تصویب شدهاند.
در عین حال، تعاونیها نهادهای انتفاعی متعارف نیز نیستند، زیرا مازاد فقط میتواند متناسب با میزان معاملات اعضا با تعاونی توزیع شود و نه متناسب با میزان مشارکت سرمایهای آنها. افزون بر این، سود حاصل از معاملات با غیرعضوها باید به ذخایر غیرقابل تقسیم منتقل شود و نباید میان اعضا توزیع گردد. ذخیره غیرقابل تقسیم حتی در صورت انحلال نیز سرمایهای قفلشده محسوب میشود. هرگونه باقیمانده احتمالی پس از انحلال، مطابق اصل توزیع غیرذینفعانه، به تعاونی یا سازمان مشابه دیگری اختصاص مییابد. بنابراین، در حالی که تعاونیها شباهتها و تفاوتهایی با هر دو گروه نهادهای غیرانتفاعی و انتفاعی دارند، ویژگی منحصربهفرد آنها را بهعنوان نهادهای با سود محدود تعریف میکند.
هدف و حکمرانی تعاونیها نیز فضای منحصربهفردی را که آنها میان نهادهای غیرانتفاعی و انتفاعی اشغال میکنند، نشان میدهد. بر اساس بیانیه هویت تعاونی ICA و توصیهنامه ترویج تعاونیها، ۲۰۰۲ (شماره ۱۹۳) سازمان بینالمللی کار، تعاونی عبارت است از «انجمنی از اشخاص که بهطور داوطلبانه متحد شدهاند تا نیازها و خواستههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مشترک خود را از طریق یک بنگاه متعلق به خود و با کنترل دموکراتیک برآورده سازند». این تعریف، اعضا را بهعنوان بازیگران کلیدی معرفی میکند که نیازها و خواستههای خود را از طریق خودیاری – یکی از ارزشهای تعاون – برآورده میسازند، نه با اولویت دادن به سود مانند نهادهای انتفاعی متعارف یا تمرکز بر اهداف گسترده اجتماعی مانند نهادهای غیرانتفاعی متعارف.
علاوه بر این، ساختار حکمرانی تعاونیها مطابق اصل دوم تعاون در خصوص کنترل دموکراتیک اعضا و اصل چهارم در خصوص خودمختاری و استقلال تضمین میکند که خود اعضا مسئولیت را بر عهده دارند. کسانی که بهعنوان نمایندگان منتخب خدمت میکنند در برابر اعضا پاسخگو هستند و در تعاونیهای اولیه، اعضا دارای حقوق رأی برابر هستند (یک عضو، یک رأی)، صرفنظر از میزان مشارکت سرمایهای آنها. در سایر سطوح نیز تعاونیها بهصورت دموکراتیک سازماندهی میشوند. در نتیجه، تعاونیها بر اساس اصولی فعالیت میکنند که با الگوهای صرفاً غیرانتفاعی یا صرفاً انتفاعی متعارف همخوانی ندارد.
ثبت یک نهاد بهعنوان تعاونی، بهتنهایی تضمینکننده اجرای واقعی تعاون نیست. برای اطمینان از شناسایی و طبقهبندی دقیق تعاونیها، انجام حسابرسیهای منظم ویژه تعاونیها ضروری است.
در فراهمسازی یک چارچوب سیاستی و حقوقی حمایتی که با ماهیت و کارکرد تعاونیها سازگار بوده و با ارزشها و اصول تعاون هدایت شود، دولتها باید ویژگی منحصربهفرد تعاونیها در ارتباط با سود را به رسمیت بشناسند. دولتها باید در تدوین و بازنگری قوانین، سیاستها و مقررات قابل اعمال بر تعاونیها، با سازمانهای تعاونی و همچنین سازمانهای کارفرمایی و کارگری ذیربط مشورت کنند.
در مواردی که قوانین تعاون در خصوص ویژگی منحصربهفرد تعاونیها در ارتباط با سود شفاف نیستند، اسناد و دستورالعملهای بینالمللی کلیدی، مانند راهنمای ILO برای قانونگذاری تعاونی و یادداشتهای راهنمای ICA درباره اصول تعاون، میتوانند بهعنوان نقاط مرجع جهانی مورد استفاده قرار گیرند. از زمان تصویب توصیهنامه شماره ۱۹۳، بیش از ۱۲۰ کشور از آن برای حمایت از بازنگری و توسعه سیاستها و قوانین ملی استفاده کردهاند. این توصیهنامه همچنین به تدوین قوانین یکسان و نمونه منطقهای و زیرمنطقهای درباره تعاونیها کمک کرده است. افزون بر این، شمار فزایندهای از قوانین به هویت تعاونی ارجاع میدهند.
معاونت بین الملل
تمامی حقوق این سایت متعلق به اتاق شفاف است.
