اتاق شفاف؛ مصر یکی از مهم‌ترین بازارهای مصرفی خاورمیانه و شمال آفریقا به شمار می‌رود؛ بازاری با جمعیتی حدود ۱۱۰ تا ۱۱۹ میلیون نفر که هم ظرفیت بالای جذب کالا و سرمایه دارد و هم با کسری مزمن تجاری، وابستگی به واردات و فشارهای تورمی دست‌به‌گریبان است. براساس گزارش «ظرفیت‌ها و موانع تجاری ایران و مصر؛ ترسیم چشم‌انداز آینده» که توسط فاطمه علیزاده آغ اسمعیلی تهیه شده، مصر در کنار این ظرفیت‌ها، همچنان زیر سایه محدودیت‌های ساختاری و سیاسی قرار دارد؛ محدودیت‌هایی که روابط اقتصادی با ایران را نیز در سطحی محدود و عمدتاً غیررسمی نگه داشته است.

مصر؛ بازاری بزرگ اما ناپایدار

مصر، یک کانون ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی مهم در خاورمیانه و شمال آفریقا است. جمعیت بالای مصر، به‌تنهایی، نشانه‌ای از بزرگی بازار مصرفی آن است؛ بازاری که می‌تواند برای صادرکنندگان ایرانی جذاب باشد، به‌ویژه در حوزه کالاهایی که با تقاضای مصرفی گسترده روبه‌رو هستند.

مصر با بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار واردات و بیش از ۵۰ میلیارد دلار صادرات در سال ۲۰۲۵، همچنان با کسری تراز تجاری دست‌وپنجه نرم می‌کند و همین موضوع، همزمان فرصت و ریسک را برای تجار افزایش داده است

اما جذابیت بازار مصر تنها یک سوی ماجراست. سوی دیگر، وابستگی بالای این کشور به واردات، کسری مزمن تراز تجاری و فشارهای تورمی است که می‌تواند هم به افزایش تقاضای وارداتی منجر شود و هم ریسک‌های عملیاتی و مالی را برای فعالان تجارت بالا ببرد. گزارش می‌گوید مصر در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار واردات و بیش از ۵۰ میلیارد دلار صادرات داشته است؛ اعدادی که نشان می‌دهد شکاف میان واردات و صادرات همچنان پابرجاست و اقتصاد این کشور به تنظیمات جدی‌تری در حوزه تجارت خارجی نیاز دارد.

سیاست اقتصادی قاهره به چه سمت می‌رود؟

جهت‌گیری سیاست اقتصادی مصر بر کاهش نقش دولت، تقویت بخش خصوصی و افزایش صادرات استوار شده است. این رویکرد برای تجار اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد قاهره در پی بازآرایی الگوی اقتصادی خود است و در صورت تداوم این مسیر، ممکن است فضای بیشتری برای مشارکت بخش خصوصی و همکاری‌های تجاری خارجی ایجاد شود.

با این حال، متن گزارش به‌روشنی نشان می‌دهد که این تغییر جهت، به معنای رفع فوری همه موانع نیست. وابستگی به واردات و کسری تجاری هنوز بخش مهمی از واقعیت اقتصادی مصر را تشکیل می‌دهد و فعالان اقتصادی باید این واقعیت را در تحلیل سودآوری، زمان‌بندی ورود و انتخاب شریک تجاری در نظر بگیرند.

روابط ایران و مصر؛ ظرفیت‌هایی که هنوز فعال نشده‌اند

بخش مهمی از گزارش به وضعیت روابط ایران و مصر اختصاص دارد. براساس متن ارائه‌شده، مناسبات دو کشور پس از قطع رسمی روابط در سال ۱۳۵۸، عمدتاً محدود و غیررسمی باقی مانده است. همین نکته برای تجار اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا نشان می‌دهد هرگونه بحث درباره توسعه تجارت دوجانبه، پیش از هر چیز باید با درک محدودیت‌های سیاسی و نهادی موجود همراه باشد.

گزارش ارائه‌شده نشان می‌دهد که با وجود ظرفیت‌های جمعیتی و ژئواکونومیکی مصر، روابط اقتصادی ایران و مصر پس از قطع رسمی مناسبات در ۱۳۵۸، عمدتاً در سطحی محدود و غیررسمی باقی مانده است

در عین حال، همین فاصله سیاسی می‌تواند به‌معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت‌های بالفعل‌شده باشد. مصر با جمعیت بالا، جایگاه مهم منطقه‌ای و نیازهای وارداتی قابل توجه، می‌تواند برای برخی کالاها و خدمات ایرانی مقصدی بالقوه باشد؛ اما فعال‌سازی این ظرفیت، نیازمند شناخت دقیق مسیرهای ممکن، ریسک‌ها و محدودیت‌هاست. گزارش اتاق شفاف بر همین دوگانه تأکید می‌کند: ظرفیت تجاری وجود دارد، اما مانع هم کم نیست.

چرا این گزارش برای تجار مهم است؟

با این اوصاف فعالان اقتصادی باید بدانند نگاه همزمان به فرصت و ریسک است. از یک‌سو، بازار بزرگ مصر، واردات بالای این کشور و رویکرد رسمی آن به تقویت صادرات و بخش خصوصی، از امکان رشد تعاملات تجاری خبر می‌دهد. از سوی دیگر، کسری تجاری مزمن، فشار تورمی و محدودیت‌های سیاسی نشان می‌دهد ورود به این بازار بدون تحلیل دقیق، می‌تواند پرهزینه باشد.

به بیان دیگر، مصر نه بازار ساده‌ای برای ورود سریع است و نه بازاری بسته و بی‌فرصت. این کشور، براساس متن گزارش، در نقطه‌ای میان ظرفیت و محدودیت ایستاده است؛ نقطه‌ای که برای تجار حرفه‌ای، به‌ویژه صادرکنندگان، نیازمند ارزیابی موشکافانه زنجیره تأمین، الزامات پرداخت، مسیرهای حمل‌ونقل و فضای حقوقی و سیاسی است.

برای فعالان تجارت، ترکیب بازار بزرگ، سیاست‌های اصلاحی قاهره و موانع سیاسی و ساختاری، چشم‌اندازی دوگانه می‌سازد که بدون شناخت دقیق آن، ورود به این بازار می‌تواند پرهزینه باشد

چشم‌انداز آینده؛ فرصت در سایه احتیاط

بنا بر آنچه آمد، با فرض عادی شدن شرایط تجارت برای ایران، آینده تجارت با مصر، بیش از هر چیز به نحوه مدیریت موانع بستگی دارد. اگر سیاست‌های اصلاحی قاهره در مسیر کاهش نقش دولت، تقویت بخش خصوصی و توسعه صادرات ادامه پیدا کند، این کشور می‌تواند به مقصدی مهم‌تر برای تجارت منطقه‌ای تبدیل شود. اما تا زمانی که شکاف تجاری، وابستگی به واردات و محدودیت‌های سیاسی پابرجاست، هرگونه برنامه‌ریزی تجاری باید با احتیاط و بر پایه اطلاعات دقیق انجام شود.

به عبارت بهتر، برای تجار ایرانی، پیام روشن گزارش این است: مصر بازاری است که ارزش بررسی دارد، اما نه با نگاه هیجانی. این بازار، هم ظرفیت فروش دارد و هم موانع جدی؛ و همین ترکیب است که آن را به یکی از پرونده‌های مهم تجارت منطقه‌ای تبدیل می‌کند و اکنون که شرایط تجارت سخت است ، مصر می تواند یکی از بازارهای بالقوه مورد مطالعه باشد برای زمانی که اوضاع بهتر خواهد شد.