به گزارش پایگاه خبری اتاق شفاف، چین با اتکا به یک استراتژی بلندپروازانه و چندساله برای تامین نیازهای خود و تنوع‌بخشی به سبد انرژی، به عنوان یکی از مقاوم‌ترین الگوها در برابر بحران‌های جهانی انرژی قد علم کرده است. با این حال، گزارش‌های تحلیلگران نشان می‌دهد این گسترش شتابان، به ویژه در بخش انرژی خورشیدی، بدون تبعات منفی نبوده است. آنچه روزی دستاوردی بزرگ برای پکن به شمار می‌رفت، امروز به یک بار ساختاری تبدیل شده است؛ ظرفیت تولیدی که بسیار فراتر از تقاضای واقعی بازار جهانی است و این بخش را به سوی نوعی خودویرانگری سوق می‌دهد.

چین با تولید بیش از هزار تراوات ساعت انرژی خورشیدی رهبر بلامنازع این صنعت در جهان است اما حمایت‌های دولتی بی‌رویه اکنون به یک بحران ساختاری و خود ویرانگر تبدیل شده است

سپر دفاعی پکن در برابر بحران‌های انرژی

سال‌هاست که سیاست‌گذاران چینی استراتژی پوشش ریسک در برابر بدترین سناریوهای ممکن را دنبال می‌کنند. آن‌ها هم‌زمان با سرمایه‌گذاری سنگین در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر، ذخایر نفت و زغال‌سنگ خود را نیز تقویت کرده‌اند. بر اساس داده‌های آماری مرکز تحقیقات انرژی امبر، چین در سال‌های اخیر موفق شده است با تکیه بر نیروگاه‌های عظیم خورشیدی و بادی خود، وابستگی به سوخت‌های وارداتی را به حداقل برساند و حاکمیت انرژی داخلی را تثبیت کند. این روند پکن را در صدر جدول تولیدکنندگان جهانی قرار داده است، به طوری که سهم چین در تولید انرژی خورشیدی جهان به تنهایی به ۴۲ درصد می‌رسد و بسیار فراتر از رقبایی چون ایالات متحده و هند ایستاده است.

ریزش ۸۰ درصدی قیمت پنل‌های خورشیدی و ثبت زیان ۷.۳ میلیارد دلاری در سال گذشته میلادی زنگ خطر را برای غول‌های صنعتی پکن و شرکای تجاری آن‌ها به صدا درآورده است

سقوط قیمت‌ها و تسلط بر زنجیره تأمین

رشد چشمگیر این صنعت از خلاء نشأت نگرفته است. گزارش‌های منتشر شده از سوی خبرگزاری رویترز تایید می‌کند که حمایت‌های همه‌جانبه دولت چین شامل واگذاری زمین‌های ارزان‌قیمت، معافیت‌های مالیاتی و یارانه‌های گسترده به تولیدکنندگان، هزینه‌های نصب پنل‌های خورشیدی را به شدت کاهش داده است. این حمایت‌ها عامل اصلی کاهش بیش از ۸۰ درصدی قیمت جهانی پنل‌های خورشیدی در سال‌های اخیر بوده است. شبکه خبری سی‌ان‌بی‌سی نیز گزارش داده است که در حال حاضر بیش از ۸۰ درصد از قطعات و زنجیره تامین پنل‌های خورشیدی جهان در اختیار چین است؛ تسلطی چنان گسترده که حتی شرکت‌های بزرگی مانند تسلا را ترغیب کرده تا با وجود تعرفه‌های سنگین ترجیحی ایالات متحده، تامین تجهیزات خود را از بازارهای چینی انجام دهند.

ورود به مارپیچ رقابت مخرب و زیان میلیاردی

امروز این صنعت پیشرو با پدیده رقابت مخرب یا ارزان‌فروشی بی‌رویه دست‌به‌گریبان است. شرکت‌های چینی برای حفظ سهم بازار خود اقدام به کاهش قیمت‌ها تا سطوحی پایین‌تر از هزینه‌های واقعی تولید کرده‌اند. به گزارش رسانه تحلیلی تینک‌چاینا، از سال گذشته میلادی پیامدهای این مازاد تولید گریبان‌گیر شرکت‌های بزرگ شده و آن‌ها را به تعدیل حدود یک‌سوم نیروی کار خود وادار کرده است. بر اساس آمارهای رسمی، مجموع زیان شرکت‌های فعال در این حوزه از مرز ۵۰ میلیارد یوان معادل ۷.۳ میلیارد دلار عبور کرده است. این بحران داخلی با تصمیمات ایالات متحده و اتحادیه اروپا برای وضع تعرفه‌های تنبیهی و تلاش برای کاهش وابستگی به پکن، ابعاد پیچیده‌تری به خود گرفته است.

کارشناسان بین‌المللی بر این باورند که تنها راه نجات این بازار مداخله‌زده حذف شرکت‌های ناکارآمد و بازگشت به تعادل طبیعی عرضه و تقاضا بدون یارانه‌های دولتی است

چالش اصلاح ساختاری و آینده مبهم بازار

در شرایطی که صادرات پنل‌های خورشیدی چین به کشورهای در حال توسعه در جنوب شرق آسیا و آفریقا همچنان رونق دارد، کارشناسان اندیشکده بروکینگز معتقدند افزایش تقاضای این مناطق برای جذب مازاد تولید عظیم چین کافی نخواهد بود. به نوشته نشریه اقتصادی کایکسین، مقامات پکن اکنون به دنبال بازسازی ساختار بازار از طریق ادغام شرکت‌ها و کنترل قیمت‌ها هستند. با این حال، تحلیلگران بخش انرژی تاکید می‌کنند که راهکار نهایی نه در مداخلات جدید دولتی، بلکه در خروج شرکت‌های موازی و ناکارآمد از چرخه رقابت و اجازه دادن به مکانیسم بازار برای برقراری تعادل میان عرضه و تقاضا نهفته است. در غیر این صورت، ماشین تولید شتابان چین به عنوان یک بار مالی سنگین بر دوش اقتصاد این کشور باقی خواهد ماند.