اتاق شفاف؛ ترجمه اختصاصی: اقتصاد جهانی در حال تجربه یک تحول مهم در مفهوم کار است؛ تحولی که با گسترش «اقتصاد گیگ» یا مشاغل موقت شکل گرفته است. در این مدل، افراد به‌جای اشتغال سنتی بلندمدت، وظایف کوتاه‌مدت یا پروژه‌ای را از طریق پلتفرم‌های دیجیتال انجام می‌دهند.

این تغییر نه‌تنها ساختار مشاغل را دگرگون کرده، بلکه رابطه میان کارگر و سازمان را نیز بازتعریف کرده است. اقتصاد گیگ در کنار ایجاد فرصت‌های تازه برای اشتغال و نوآوری، چالش‌های اقتصادی و اجتماعی جدیدی نیز به همراه دارد.

اقتصاد گیگ چیست؟

اصطلاح «گیگ» در ابتدا برای توصیف اجراهای کوتاه‌مدت هنرمندان موسیقی به کار می‌رفت، اما امروزه به طیف گسترده‌ای از مشاغل کوتاه‌مدت یا پروژه‌ای اطلاق می‌شود.

این مدل اشتغال اکنون حوزه‌های متنوعی مانند خدمات حمل‌ونقل، تحویل کالا، آموزش خصوصی، خدمات زیبایی، پیمانکاری و تولید محتوا را دربر می‌گیرد.

گسترش فناوری‌های دیجیتال، اینترنت پرسرعت و تجارت الکترونیک از مهم‌ترین عواملی هستند که باعث رشد سریع این نوع اشتغال در سراسر جهان شده‌اند.

گسترش پلتفرم‌های دیجیتال، اینترنت پرسرعت و تجارت الکترونیک باعث شده اقتصاد گیگ به یکی از مهم‌ترین روندهای بازار کار جهانی تبدیل شود و الگوی سنتی اشتغال را دگرگون کند

دو نوع کارگر در اقتصاد گیگ

کارگران این بخش را می‌توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد.

گروه نخست کارگران مبتنی بر پلتفرم هستند که برای ارائه خدمات خود از برنامه‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال مانند Uber، Zomato، Urban Company یا YouTube استفاده می‌کنند.

گروه دوم کارگران غیرمبتنی بر پلتفرم هستند که خارج از بسترهای دیجیتال و اغلب در بخش‌های غیررسمی مانند کشاورزی یا ساخت‌وساز فعالیت می‌کنند، بدون آنکه رابطه استخدامی سنتی با کارفرما داشته باشند.

چرا اقتصاد گیگ رشد می‌کند؟

رشد اقتصاد مشاغل موقت هم از سوی کارکنان و هم از سوی کارفرمایان مورد توجه قرار گرفته است.

برای بسیاری از افراد، این نوع کار به دلیل انعطاف‌پذیری در ساعات کاری، امکان انتخاب پروژه‌ها، کسب درآمد مکمل و توسعه مهارت‌های شخصی جذاب است. همچنین گسترش گوشی‌های هوشمند ارزان و دسترسی به اینترنت، ورود افراد بیشتری به این بازار را ممکن کرده است.

از سوی دیگر، شرکت‌ها نیز از این مدل استقبال می‌کنند زیرا امکان مدیریت انعطاف‌پذیر نیروی انسانی و کاهش هزینه‌های استخدامی را فراهم می‌کند. در این مدل، کسب‌وکارها می‌توانند بدون تعهد به استخدام دائمی، از مهارت‌های مورد نیاز در دوره‌های کوتاه استفاده کنند.

چالش‌های کارگران و کارفرمایان

با وجود مزایا، اقتصاد گیگ با چالش‌های مهمی روبه‌رو است.

کارگران این بخش اغلب با درآمد ناپایدار، نبود امنیت شغلی و فقدان مزایایی مانند بیمه درمانی یا حقوق بازنشستگی مواجه هستند. علاوه بر این، ضعف در حمایت‌های قانونی و مقرراتی می‌تواند شرایط کاری آنان را پیچیده‌تر کند.

در سوی دیگر، کارفرمایان نیز با مشکلاتی مانند یافتن نیروی کار مناسب، تعهد کمتر کارگران موقت و دشواری برنامه‌ریزی بلندمدت برای نیروی انسانی روبه‌رو هستند.

اقتصاد مشاغل موقت اکنون حوزه‌هایی از حمل‌ونقل و تحویل کالا تا آموزش خصوصی، خدمات زیبایی و تولید محتوا را دربر گرفته و میلیون‌ها نفر را به شکل مستقل وارد بازار کار کرده است

اندازه بازار اقتصاد گیگ

برآورد دقیق اندازه اقتصاد گیگ به‌ویژه در بخش‌های غیردیجیتال دشوار است. با این حال، برخی آمارها تصویری از سرعت رشد این مدل اشتغال ارائه می‌دهند.

برای نمونه، در هند تعداد کارگران اقتصاد گیگ تا پایان سال ۲۰۲۳ حدود ۷.۷ میلیون نفر برآورد شده و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۲۳.۵ میلیون نفر برسد.

در مقیاس جهانی نیز ارزش اقتصاد گیگ در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۱۵ میلیارد دلار برآورد شده و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۱ با نرخ رشد سالانه مرکب ۱۴.۵ درصد به حدود ۹۲۰ میلیارد دلار برسد.

چالش‌های بانکی برای کارگران فریلنس

کارگران اقتصاد گیگ در استفاده از خدمات بانکی سنتی نیز با محدودیت‌هایی مواجه هستند. مهم‌ترین دلیل این موضوع، درآمد نامنظم و نبود سابقه اعتباری پایدار است که دریافت وام یا خدمات مالی را دشوار می‌کند.

علاوه بر این، بسیاری از این افراد فاقد شبکه ایمنی مالی مانند پس‌انداز بازنشستگی یا صندوق‌های اضطراری هستند.

در حالی که این مدل فرصت‌هایی مانند انعطاف‌پذیری و درآمد مکمل ایجاد می‌کند، نبود امنیت شغلی، درآمد ناپایدار و ضعف پوشش‌های بیمه‌ای از چالش‌های اصلی آن برای کارگران محسوب می‌شود

فرصت‌های جدید برای بانک‌ها

در عین حال، اقتصاد گیگ می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای بانک‌ها و مؤسسات مالی ایجاد کند.

ارائه طرح‌های پس‌انداز انعطاف‌پذیر بر اساس درصدی از درآمد، صندوق‌های ویژه برای دوره‌های کم‌درآمدی، بازپرداخت وام متناسب با درآمد ماهانه و خدمات بیمه‌ای متناسب با شغل‌های پروژه‌ای از جمله راهکارهایی است که می‌تواند پاسخگوی نیاز این گروه باشد.

با این حال، طراحی چنین محصولاتی برای بانک‌ها چالش‌هایی مانند ارزیابی ریسک اعتباری، پیچیدگی الگوریتم‌های تحلیل مالی و موانع نظارتی را به همراه دارد.